D Ó M U R 27 . s eptember 20 2 1 Mál nr. E - 6078 /20 20 : Stefnandi: eCommerce 2020 ApS ( Ingvar S . Birgisson lögmaður ) Stefnd u : Breki Karlsson og Ney tendasamtökin ( Gunnar I ngi J óhannsson lögmaður ) Dómari : Ingiríður Lúðvíksdótti r h éraðsdómari 1 Ú R S K U R Ð U R Héraðsdóms Reykjavíkur , mánu daginn 27 . september 20 2 1 , í máli nr. E - 6078 /20 20 : e Commer ce 2020 ApS ( Ingvar S. Birgisson lögmaður ) gegn Breka Karlssyni og N eytenda samtökunum ( Gunnar Ingi Jóhannsson lögmað ur ) Þetta mál hö fð a r eCommerce 2020 Ap S , fyrirtækis númer (cvr.) 38073532, Havne gade 39, Kaupmannahöfn , D an mörku , með stefnu birtri 18 . sep t em ber 20 20 á hendur Breka Karls syni , kt. [ ... ] , [ ... ] , Reykjavík og N eyt enda sam tök unum , k t. 480269 - 0 59 9, Hverf is gö tu 105 , Reykja vík . Stefnandi krefst þess a ð ummæli s tef n da, Breka Karls s o n ar , tilgreind í staf - liðum a - d , sem birtust í tölvu skey ti hans til Quickpay ApS , 6. ágúst 2020 og Clearhaus A / S , 20. ágúst 2020 , verði dæmd dauð og ómerk : a) Supposedly the wi t hd rawals are to c ove r payday loan debts, althoug h the loans have been deemed illegal in Iceland. b) company named Ecommerce 2020 c) il l eg al in Icel and b y b oth courts and the Consumer d) pay, and therefore The Consumer Association of Iceland seeks your assistance to S tefnandi krefst þess jafnframt a ð stefndu , Bre k i K arlss on og Neyt enda sam - tök in , verði dæmd til að greiða stefn anda óskipt ( in solidum ) 1 . 50 0.000 kr ónur ásamt drátt ar vöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá 2 4 . október 2020 til greiðslu d a gs. Stef nandi krefst þess t il vara a ð viðu rkennd verði óskip t (i n so ldiu m) skaða - bóta skylda stefndu vegna ummæla sem eru tilgreind í stafliðum a til d í a ðalkröfu . Þá er þess kraf ist að stefnd u greið i stefnanda málskostnað að skað lausu . S tefndu k r efjast sýknu af öllum dómkröf um stefnanda. Þ au krefjast málskostn aðar úr hendi stef nanda svo og álags á mál s kostnað. 2 Málsatvik Stefnandi er félag sem veitir ney tendalán og hó f starfsemi sína árið 2017. Félagið er dan skt og er heimilisfe sti þess s kr á ð í Kaupmannahöfn, Danmörku. F élagið hefur skrifstofu þar í borg og tilskilin leyfi hjá dans ka fjármálaef tirliti nu . Félagið bauð í upphafi dönskum ríkisborgurum up p á neytendalán en ákvað síðar að færa starf semi sína út ti l Íslands. Síðast liðinn rúm an áratug hafa svokölluð smálán verið veitt íslen skum neyt - endum. Oftast nær eru lánaðar í fjarsölu, lágar fjárhæðir, í skamman tíma með háum vöxtum. Með setningu laga nr. 33/2013 var lög fest að kost naður af lánum mætti ekki v era hærri en tilteki nn hundrað sh l uti af lánsfjárhæðinni. Eftir a ð lögin tó ku gildi t ók Neytendastofa til sko ðunar lánveitingar þeirra fyrir tækja sem veittu lán með hærri vöxtum og kostnaði en lögin leyfðu og tók all - margar ákvarðanir þar sem talið var að svo nefnd sm álánaf yrirtæk i h ef ð u brotið gegn fyrir mælum laga við veitingu lánanna. Stefnandi keypti árið 2017 rekstur nokkurra ísl enska fyr ir tækja sem veittu smá lán , nánar tiltekið hluta af rek str i Hraðpeninga, 1909, Smálán og Múla lán. Þ á átti st efn anda tékkneskur rí kis borga ri , Ondrej Sm akal, sem hefur reynslu af lánastarfsemi í Tékk landi. Stefnandi hafði því starfsstöð va r bæði í Kaup manna höfn og Pra g. Starf - semi féla gsins fór að nær öllu leyti fram á ver ald ar vefnum eins og nafn þess vísar til . Að sö gn stefnan da hefur f yr i r tæki í alþjóðlegum rekstri ma rgv íslegan ábat a af því að rekstur þess sé háður einu lagaumhverfi f rem ur en mörgum og var því ákveðið að neyt endalán félags ins yrðu öll háð dönskum lögum, án tilli ts til þes s h vort við skip ta - vin ur inn væri danskur eða ís l enskur . Nýja s ta til skipun Evrópusambandsins, nr. 2008 /48 /EC , um neyt endalán hafi verið leidd bæ ði í íslensk an og danskan rétt . Að sö gn stefn anda var talið að íslenskir neyt endur n y t u sam bæri legrar verndar, hvort s em ísle nsk lög gil tu um samn i ngan a e ða dönsk lög. Með 26. gr. l a g a nr. 33/2013 um neyt - enda lán sé hins vegar sett hámark á þ ann kos tna ð sem þeim sem veita neyt enda lán er heim ilt að leggja á lán innan til tek ins árs. Í dönskum lögum u m neyt end a lán sé e kki sam bær i legt ákv æði . Af þ e ss u m sökum var kostn aður lána félags ins hærri en 26. gr. laga nr. 33/2013 gerði ráð f yri r, en þó að öll u leyti innan marka d a nsk ra laga um neyt - enda lán . Í maí 2019 hóf Neytendastofa gagnaöflun vegna rannsók nar sinnar á lánum sem st efnandi hafði veitt fr a m að þeim tíma. Þá ákvað þáverandi eigandi félagsins að lækka kostnað af lánum sem félagið veitti þan nig að kostnaður yrði innan marka 26. gr. laga nr. 33/2013 , þó tt dönsk lög gil tu áfram um samninga. Að sö gn ste fn anda voru öll ógre idd lán endurreiknuð t i l læk k unar til sam ræmis við íslenska ákvæ ðið . Athugun Neyt endastof u lauk með því að stofn unin birt i í lok á gús t 2019 ákvörðun nr. 31/2019. Í henni vo ru gerðar athuga semdir við lán a samn inga félag s in s sem vor u gerðir fyri r 3 maí 20 19 , með tilliti til lá n tökukostnað ar og fram setn ing ar á upp lýsingum til neyt - en da . Það sem skipti þó mestu og var grund völlur ák vör ð un ar innar var að Neyt enda - stofa taldi að í ákveðnum til vikum gætu íslensk lög um neyt e nda lá n , að þ ví leyti sem þ au gengju framar þei m d önsku, verið virk í samn ings sam bandi stefnanda við við - skipta vini sína . Ákvörðunin haf i þó haft lítil áhrif á rekstur stefn and a enda haf i hann upp fær t samninga félagsins til sam ræmis við kröfur Neyt enda s tofu , áður en á kvör ð - unin var birt . Að sö gn stefnanda veitti hann, e ftir maím á nuð 2019 ein ungis lán sem stóð ust kröfur íslenskra neyt enda lána la ga og hafði ein vörð ungu til inn heimtu lán sem stó ð us t kröfur sömu laga. Sumarið 2019 birtust f réttir um þe ss a breytingu á k ostnaði af nýjum lánu m o g endurreikningi eldri lána. Breytingin var einnig staðfest í ákvörðun Neyt endastofu. Áfrýjunar nefnd neytenda mála staðfesti ákvörðun Neytendastofu m eð úrskurði 29. apríl 2020. Ney tendasamtökin eru frjáls félagasamtök sem voru stofnuð árið 1953 . Þ au hafa frá upp haf i gætt h ags muna neytenda og talað máli þeirra, séð til þess að neyt - endur n jóti sannmælis í við skiptum, veitt þeim upplýsingar um verð og gæði vöru og þjón ustu, og aðstoðað félags menn við að ná fram rétti sínum ha fi þeir þurft þess me ð . S am t ö k i n beita sér bæði á inn lendum og alþjóðleg um vettv angi fyrir ha gs munum neyt enda. Stefndi , Breki Karlsson , er formaður stjórnar N eytendasamtakanna. For mað ur - inn er andlit samtakanna og talsm a ður þeirra út á vi ð. H a nn star far með fram kvæmd a - s t jóra að dagle gri hagsmunagæslu féla gsmanna samtakanna o g vinnur að fram gangi stefnu mála þeirra . Að sögn stefndu hafa Neytendasamtökin , allt frá því smá lán birtust fyrst á mark aði árið 2008 , hald ið þv í fram að þau væru ólögmæt o g br y t u í bága við lög o g reglur, se m og endur greiðslu fyrirkomulag lánanna og innheimta. Eins og áður segir birti Neytendastofa ákvörðun í máli nr . 31/2019 í lok ágúst 2019. Ári síðar , 6. og 20. ágúst 2020 , sendi ste fn di Breki tv eimur sam starfs f yrir - tæk j um s tefn anda, gr ei ð sluþjónustuveitandanum Quickpay ApS og færsluhi rðinum Clearhaus A / S, tölvu s keyti með þe im ummælum se m stefnandi vill fá ómerkt . A ð sögn stefnanda veita f élögin honum mikilvæga hugbúnaðarþjónustu er lýtur að sjál fv irkri skuld færslu greiðslu korta . A ð sö gn stefn anda ollu t ölvu skey t i n honum verulegum vandræðum í sam starfi við þessi fy rir tæk i o g hafi stefn t sam starfi við þau í hættu. S tefnanda hafi því verið nauð ugur sá kostur að leit a sér aðstoða r lög manna til þess að útskýra st öðuna fyrir sam star f s f yri r t ækj unum og þannig tak marka tjón sitt af meiðandi fullyrðingum stefnda Breka. 4 Lögm aður stef nanda sendi stefnda Breka bréf 24. ágúst 2020 þar sem þess var óskað að hann l eiðrétt i t ölvu skeyti n , b æ ð i st afsökunar og viðurken n di skaða bóta - skyldu. A ð mati s tefndu voru u mmælin í samræmi við þá afstöð u sem samtökin hafi haft frá upphafi a ð þ essi starfsem i smálánafyrirtækja og innheimta stefn anda á smá - lánum, sé ólögmæt. S te fndu telji að þau smá lán sem stefn andi v eitt i eftir ák vörðun Neyt endastofu h a fi ekki verið síður ólögmæt en þau sem hann hafði áður veitt og marg í trekað höfðu verið úr skurðuð ólögmæt og að einnig þyrft i að stöðva inn heimtu eldri ólögmætra lána. Stefnandi telur sig nauðb e ygðan til þess að hö fða málið þ ar eð stefndu hafi ekki s v arað bréfi hans frá 24. ágúst 2020. Málsástæður og lagarök stefnand a Aðild. Stefnandi áréttar að hann stefni Brek a Karlssy ni til varnar í málinu sem höf - undi tölvu skey t anna og þeirra ummæl a se m stefnandi krefjist að verði ó mer k t . Á honum hvíli ska ða bótaábyrgð gagnvart stef n an da, enda hafi hann valdið stefnanda tjóni á sak næm an og ólögmæt an h á tt . A ði ld stefnd a Neyt en da sam t a kanna byggi stefn - andi á því að samtökin beri einnig skaða bótaábyr gð gagn vart st efn anda, ásamt ste fnda Breka, enda hafi s t efndi Breki komið fram í nafn i sam tak anna í hinum umdeildu tölvu sk ey tum. Ha n n hafi ritað undir tölvu skeytin sem for maðu r st jórnar sa m tak anna og fyrir hönd þeirra . Á því beri Neyt enda sam tök in ábyrgð á grund velli regl unnar um h ús b ó ndaábyrgð, þ. e . á sak næm um og ólög mæt um gjörðum stjórnar for manns síns, sem fari fram undir gunn fána sam tak anna. Hin ærume iðandi og skaðabótas kyldu ummæli Stefn andi krefst skaðabóta vegna ummæla stefndu s em voru rituð í tveimur nán ast s amhlj óða tölvu skey tum o g sem voru send dönsku fyrir tæk j unum Quickpay ApS og Clear haus A/S , það fyrra 6. ágús t 2020 og það síðar a 20. ágúst sama ár . Stefn - andi telur að tilgreind ummæli stefnda hafi verið ærumeiðandi, til þe ss fallin að valda honum álit shnekk i og að í þeim fel is t brot gegn ákvæðum XXV . kafl a almennra hegn - ing ar laga nr. 19/19 40 eins og rakið verð i : a) Supposedly the withdrawals are to cover payday loan debts, although the loans have been deeme d il legal in Icel Stefnandi telur að í þess um umm æl um fe l ist st að h æfing um st aðre yndir þar sem stefndi fullyrði að stefnandi standi að því að veita og innheimt a lán s em dæmd hafi verið ólögleg á Íslandi . Með ummælum sínum staðhæfi stefndi Breki að stef nandi 5 brjóti l ög í starfsemi sinni og h a ld i því á fra m gegn betri vi tu n d. Ummælin sé u móðg - andi og meiðandi fyrir stefnanda , sbr. 234. gr. la ga nr. 19/1940 og í þeim felist aðdróttun , sbr. 235. gr. sömu laga. b) The withdrawals are made on behalf of a com pany named Ecomme rce 2020 aps whose only operation i s ille gal predato r y l Að mati s tef nandi f el ist í ummæl um b - liðar fullyrðing stefnda Breka um að sta rf semi stefnanda sé í senn ólögmæt og bygg ist á okurlána u m . Einnig megi túlk a orðið svo að í viðski ptah á tt um stefnanda fe li st mis neyt i ng á neyt endu m. Þ e tta séu sérstaklega meiðandi ummæli sem séu fal lin til þess að skaða orð spor stefn - anda hjá þeim samstarfsfyrirtækjum sem fengu tölvu skeyti stefnda Breka , sbr. 234. gr. la ga nr. 19/1940 og í þeim fel ist aðd róttun sb r. 235. gr. sömu la ga. c) av e been ruled illegal in Iceland by bo th courts and the Con Stefnandi telur a ð í þess um ummæ l um feli st sú fullyrðing að lán stefnanda hafi verið úrskurðuð ólögmæt í Ís lan di , bæð i af dóms tólum og Neytendastof u. Með til - vísun t il egi ætla að stefndi Br ek i vísi til þeirra lána sem Quickpay ApS og Clearhaus A/S veiti stefna nda sto ðþjó nustu vegna. Öll lán sem stefnandi hafi til innheimtu séu í samræmi við ísle nsk lög u m neytend alán og þ etta sé því r ö ng og veru lega me i ðandi staðhæfing . Því sé e nn fremur ranglega haldið fram að dómstólar hafi dæmt lán stefnan da ó lög mæt. Hið rétta sé að lán stefnanda haf i ekki komið til kasta dómstóla og því sé þ essi full yrðing st efnda Breka röng. U mmæli n séu móðga ndi og meiðandi fy ri r stefn - an da , sbr . 234. gr. laga nr. 19/1940 , og hafi falið í sér aðdróttun , sbr. 235. gr. sömu l aga. d) and ther efo re The Co nsumer Ass ociation of Iceland seeks your assi stance t o termi na t e these illegal tr ansfe Stefnandi telur að í ummælum d - liðar sé fullyrt ranglega að greiðslur sem Quick pay ApS hafi aðstoða ð stefnanda við að millifæra séu ólögmætar. Þessi fu ll y rð - ing sé með öll u órökstudd . Hún sé móðgandi og m e i ð andi fyrir st ef n anda, sbr. 234. gr. laga nr. 19/1940 og í henni felist aðdróttun , sbr . 235. gr. sömu laga. Í stafliðum a til d sé gengið út frá þeirri forsendu að lán ste fna nda séu ólög - mæt. Eins og fyrr segi hafi öll útistandandi lán stefnanda verið e nd ur rei knuð í ma í 2019 og kostnaður af þeim lækk a ður til þess að hann samræmdist kröfu m 26 . gr. laga nr. 33/2013 um neyt enda lán . Allur kostnaður af töku lán a sem voru veitt eft ir maí 20 19 hafi enn fremur verið innan kr afna ákvæðisins. Þannig sé ljóst að öl l lán stefn - an d a sem séu til inn heimtu séu lög mæt . Það sé markmið s tefnd a Brek a að stöðva eða 6 tor velda inn heimtu þeirra og ha nn ha fi beitt fyrir si g röngum og meiða ndi aðdró tt - unum til þes s að ná því fram . Það h afi valdið stefnanda tjón i sem stefnd u ber i að bæta. S tefnda Breka hafi hlotið að vera ljóst að han n fæ ri með rangt mál í tölvu - s key t unum en hafi , gegn betri vitund, kosið að setja fram æ rumeiðand i aðdróttanir gagn var t stefn anda, án þess að skeyta um sann leiksgildi ummælanna, að því er vi rðist í þeim ei na tilg angi að valda stefnanda tjóni og spilla fy rir samningssambandi stefn - anda við sam starfsað ila sína . Fram h a f i komið í fréttum, m eða l annars fré ttum þar sem fulltr úar stefnda Neyt enda sam takann a sé u viðmælendur, að lán um stefnanda hafi v erið brey tt til sam - ræmis við íslensk lög um neytendalán og séu þ ar m eð lögmæt. Í því sambandi veg i þ yngst , að í ákvörðun Neytendastofu nr. 31/ 2019 , sem stefndi Breki hafi raunar v itn að til í tölvu skeyt unum, seg i orðrétt um lán stefnanda eftir maí 2 0 19: Samkvæmt gö g num málsi ns gerði félagið breytingu á viðskipta móde li sínu eftir að gagna öflun Neytendastofu hófst sem fólst m.a. í því að kostnaður a f lánum v ar lækk aður veru lega. Af gögnunum er ljóst að kostn aðu r við lántöku nemur nú fjár - hæð sem ge f ur árlega hlut f a llstölu k ostnaðar undir lögbundnu hámarki sam - kvæm t 26. gr. laga nr. 33/2013. Skoðun Neytendastofu hefur einni g leitt í ljós að við lán töku og g erð láns samn ings eru ne yt endur ekki krafðir um við bót ar gjöld, tengdan kostnað eða annað se m taka skal til li t til við útreikn ing heildar lán töku - kostn að ar o g árlegrar hlut falls tölu kostnaðar. Neyt end a stofa telur því ekki til efni til ath ugasem da við fjárhæð kostn aðar eð a útreikning árlegrar hlut f all s tölu kostn - aðar við lánveitingar Eco m merce 2020 ein s o g útreik ningunum er nú háttað sam - kvæmt gögnum sem lögð hafa verið fram. Með vísan til framangreinds sé bersýnilegt að fullyrðingar stefnda B reka séu rangar og far i g egn betri vitund hans. Fullyr ðin gar hans hafi því verið fallnar til þe s s að valda ste fn a n da tjóni og vega að orðspori félagsins. St efna ndi dr agi ekki fjöður yfir þá staðreynd að Neytendas tofa hafi tal i ð að til - tekin lán stefn and a st æðu st ek ki kröfur íslenskra laga um neytendalán í ákv örðun nr. 31/2019 . Lán um stefnanda haf i verið breytt í m aí 201 9 áður en ákvörðunin birtist og öll út i st and andi lán hafi verið endurreiknuð til lækkunar . Stefnda Breka sé heimilt að gagn r ýna þau l án félagsins sem voru ófullnæ gja ndi , en hann get i ekki um aldur og ævi full yrt að öll lán félag s ins séu ólögmæ t, þegar þau séu það ber sýnilega ekki. Ummæli ste fn d a Breka séu skólabókar dæmi um ummæli sem brjót i gegn 234. gr. , sbr. 235. gr ., almenn ra hegningarlaga nr. 19/1940 , enda hafi u mmæli n mei tt æru stef n a nda og séu bersýnilega röng. S tefnd i Br eki hafi , í n a fni stef nda Neyte nda sam tak anna, valdið s tefnanda tjóni með röngum og meiðandi ummælum . Bein orsakatengsl séu milli þeirra og þess tjóns sem stefnand i hafi hlotið og t jóni ð sé ber sýni l ega senn i l eg afleið ing af ummælunum. Gjörð ir ste fnda Breka uppf yl l i því öll skil yrði f yrir því að skaða bótaskylda sé fyr ir 7 hendi á grundvelli sak arreglu og ber stefndu að bæta það tjón sem stefn a ndi varð fyrir. Stefn andi krefst þess e nn fremur að stefnd u gr eið i stefnanda m iskabætur vegna ummæ l anna og byggir sú k ra f a á b - lið 1. mgr. 26. gr. skaðabótalaga. Í u m mæl unum h afi falist ó lögmæt meingerð gegn ær u s tefnanda , eins og rakið hafi verið , sem hafi ber sýni lega verið valdið af ásetningi eða stórkostlegu gá le ys i. Fjárhæð t jón s Stefnandi k refst miska bóta a ð fj ár h æð 1.0 00.000 kr. vegna tjóns á orð spori hans se m hin bót askyldu ummæli hafi valdið honum . Krafa n byggi st á því að í ummæl u nu m hafi fali s t ólög mæt meingerð gegn orðspori stefnand a, sbr. b - lið 1. mg r. 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/19 93. Fj árhæðin sé hófl eg að teknu til liti til grófra ásak - ana ste fndu . Óm erkingarkrafa Stefnandi byggir kröfu sína um ómerkingu ummæl a í stafli ðum a til d á því að í ummælunum hafi falist rangar og meiðandi aðdróttani r í garð stefnanda. Umræ ddar stað h æf in gar séu me ð öllu ó sa n nar og stefndi hafi hvorki leitast við að færa s önnu r á þær né leiðrétta þær. Ekki v erð i annað séð en að ummælin hafi e in ungis haft þann til - gang að varpa rýrð á orðspor stefnanda og skaða teng s l félagsins við sam sta rfs fyrir - tæ ki . Ó merking arkrafa ste fn a nda styð ji st við 241. gr. almennra hegn ingar la ga nr. 19/19 40 . Um ósannindi staðhæfinga stefnda Breka sé vísað til umfjöll una r um skaða - bóta kröfu stefnanda. Krafa um greiðslu kostnað ar við b irtingu Stefnandi k refst 5 00 .000 kr. v egna kostnaðar við b i rtingu dómsins í fjöl - miðlum. Krafan st yðst við 2. mgr. 241. gr . almennra hegningarlaga og með henni vill stefn andi ré tta hlut sinn. Fjárhæð kröfunnar s é miðuð við algengan kostnað við b irt - ingu greinar eða auglýs ingar á á berandi st að í dagblaði , en el le g ar er þess krafist að dóm ari meti birt ingarkostnað að álitum. Vaxtakrafa Krafa stefnanda um dráttarvexti styðst v ið 1. mgr. 6. gr., sbr. 1. mgr. 9. gr. , laga nr. 38/2001 um vexti og v erðtryg gingu. Krafist er drá ttar va xt a að liðnu m einum mán uði frá þi n gfestingu máls ins . Varakra fa Varð andi varakröfu vísa r stefnandi til fyrrgreinds rökstuðnings að breyttu breyt anda. Varakr afa stefnanda styðst við 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð 8 ei nkamála . Öll skilyrði fyrir skaða b óta sk yldu séu fyrir hen di , vegna ólögmæt r a gjörða st ef ndu sem hafi valdið stefnanda tjóni. Til stuðnings kröfu sinni vísar stefnandi til 1. mgr. 19. gr. l aga nr. 91/1991 um aðild stefndu. Heimild stefnanda til málsókn ar vegna brot a á ákvæðum XX V. kafla almen nra hegningarlaga nr . 19/1940 byggist á 3. t ö l u lið 242. gr. þeirra laga. Um varn - ar þing vísast til 1. mgr. 33 . gr., sbr. 1. mgr. 42. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð ein ka - m ála. Varð andi skaðabótaábyrgð er vísað ti l almennra regl na skaðabót arét tar sem og b - lið ar 1. mgr. 26 . g r. skaðabótalaga nr. 50/199 3. Varðan di ómerkingu u mmæla er vísað til 234. gr. og 1. mgr. 241. gr. a lmennra hegningarlaga. Krafa um málskostnað er re ist á 129. gr. og 1. mgr. 130. gr. laga nr. um meðferð ein kamála. Vax takr afa stefn - a nda styðs t við 1. mgr . 6 . gr. , sbr. 1. mgr. 9. gr., laga um v exti og verðtryggingu. Vara krafa stefn anda styðst við 2. mgr. 25. gr. laga um meðferð einkamála. Málsás tæð u r og lagarök stefndu Almennt um tjáningarfrel si Stefndu ví sa f yrst til þess að l öggj afi nn og dómstólar h a f i játað einstaklingum v eru leg u frelsi til tján ing ar , þar á meðal til almennrar umfjöllunar um menn og mál - efni. Rétturinn til tj án ingar sé varinn af 73. gr. stjórn arskrár Íslands, nr. 33/1944 og 10. gr. m ann r étt inda sátt mál a Ev rópu (M SE), sbr. l ög nr. 62/1994. Í síðarnefnd a ákvæðin u segi , að réttur til tjáningarfrelsis skuli jafnframt ná yfir frelsi til að hafa skoð anir, taka v ið og skila áfram upplýsingum og hu gmyndum heima og erlendis án afsk ipta stj órn - v alda . Með afsk iptu m s tjórnva lda sé meða l a nnars átt við hlutverk dó mstóla. Þ essi r éttur sé , samkvæmt fordæmum mannréttindadómstóls Evrópu (MDE), sér lega ríkur og mikilvægur í lýð ræðis samfélagi, þegar rætt er um málefni sem t elja m egi að eigi erind i við alm enni ng og get i ta li st innl egg í þjóðf él a gsumræðuna. Réttur til tj áningarfr elsis takmark i st einungis af þeim undantekningum sem séu til greindar í 2. mgr. 73. gr. stjórnarskrári nnar, sbr. einnig 2. mgr. 10. gr. MS E. Ítrekuð dóma fordæmi MDE áskilj i að þessar un danþ águr frá m eginre glunni um t já n ingarfrelsi beri að túlka a far þröng t. Tjáningarfre lsi megi einungis takmarka m eð sannfærandi rökum. Þannig m egi , skv. 2 . mgr. 10. gr. l aga nr. 62/1994 og for dæmum MDE, ein - ungis takm arka tjáningar frelsi sé þ að nauðsy n legt í lýðræðisl egu sam félagi (e. n e cess - ary in a democratic society ). Orðið í þessu sambandi h a f i dómstóllinn túlkað (e. pressing social need ). Hvor t slík nauðsyn sé fyrir hend i sé dómst ólum í hve rju l and i látið eftir að meta o g við það mat ber i þ e im a ð líta ti l þess hvernig mannréttindadómstóllinn h a f i túlkað 10. gr. MSE. 9 Þegar kröfur stefnanda sé u metna r ber i að hafa framangreind sjónar mið að leið ar ljósi og gæta þess að t akma rka ekki tjá ning arfre l si s tefnd u, nema telja me gi þ að mjög brýnt og nauð synlegt. Þ v í fari fjarri að með ummælunum hafi verið gengið þannig á réttindi stefnanda að t elja megi að stefndu hafi með þeim farið út fyrir mörk tján in gar f relsis, sv o að nauðsyn legt og rétt læt anlegt s é að sker ð a tjánin garfrels i þeirra og tjánin ga r frelsi almennt, á þann hátt sem stefn andi kr e f st . Þvert á mót i hafi ummælin varðað mál sem sé og h a f i verið hluti þjóð félags umræðun nar og ber i að fara mjög va r lega í að hefta umræð u um slík mál. Kröfu um ó merk ing u sé eing öngu be int að stefnda , Br ek a Karlssyni . Það sé því réttur hans sem einstakling s til tjáningar sem um er að tefla í málinu. Krafa um sýknu af ómerkingu ummæla Að mati stefndu fjall i öl l ummælin u m það sama. Í þeim k o m i fram að smá lán sem st efn andi hafi v eitt í slenskum neytendu m h afi Neyt enda stof a og dómstól ar talið ólög mæt og a ð innheimta ó lögmætra lána sé óheimil. Þessar full yrð inga r s éu allar sannar og réttar. M eð vísan til megin regl unnar um refsi ley si sannra u mmæla (l. exceptio veritatis) beri þegar af þeirri ástæðu að sýkna stefnda af kröfu um ómerkingu ummæla . Þær ák varðanir stjó rnvalda og dómstóla sem haf i gengið um starf semi smá - lána fyrir tækja eins og stefnda á um l iðnum áru m sanni rétt mæti um mæl an n a : Ákvörðun Neytendastofu nr. 28/2014 , 2. jú ní 2014 , gagnvart K r edia ehf., kt. 610809 - 0140, og Smálánum ehf., kt. 710112 - 0290, að fjárhæð samtals 500.000 kr. veg na of hárrar árlegrar hlutfallstölu kost naða r. Ák vörðunin hafi verið s taðfest af áfr ýj un ar nefnd n eyt endamála með úrskurði nr. 13/2014. Félagið hafi stef n t Neyt enda - stofu fyr ir hér aðsdóm þa r sem stofa n hafi verið sýknuð með dómum nr. E - 1934/2015 og E - 1935/2015 . Ákvörðun Neytenda stofu nr. 29/201 4 , 2. júní 2014 , gagnvart Neytendalánum e hf. (r ekstraraðila Múla, Hr aðpe ninga og 1 909), kt. 57 0713 - 0510, að fjá r h æ ð 750.000 kr. veg na of hárrar árlegrar hlutfallstölu kostnaðar . Ákvörðunin hafi verið s tað fest af áfrýj un ar nefnd neyt endamála með úrskurði n r. 14/2014. Ákvö rðun Neytendastofu n r. 3/2015 , 27. janúar 2015 , gagnv art Kredia eh f., kt. 610809 - 0140 , og Sm á lánum ehf., kt. 710 112 - 0290, að fjárhæ ð 250.000 kr. á dag þar til farið hefði verið að fyrri ákvörðun. Ákvörðun Neytendastofu nr. 3/2015 , 10. n óvember 2015 , gagnvart Neytenda - lánum ehf., kt. 570713 - 0510, að fjárhæð 250 .000 kr. á dag þ ar til farið hefð i v erið að fyrri ákvör ðun. Ákv örðun Ney te ndastofu nr. 16/2016 , 20. maí 2016 , gagnvart Kredia ehf., kt. 610809 - 0140, að fjárhæð 750.000 kr. vegna of hárrar árlegrar hlutfallstö lu kostn aðar og upplýsinga á stöðlu ðu e yðublaði og lánssamnin g i . Ák vörðunin ha fi verið s tað fest 10 af áfrýj un ar nef nd neyten da mála með úrskurði nr. 3/2016. Ákvörðun Neytendastofu nr. 17/2016 , 20. maí 2016 , gagnvart Smálánum ehf., kt. 710112 - 0290, að fjárhæð 750. 000 kr. vegna of h árrar árlegrar hlu tfallstöl u kostn - aðar og upplýsing a á stöðluðu eyðublað i og lánss amningi. Ákvörðunin hafi verið s t að - fest af áfrýjunar nefnd neytendamála með úrskurði nr. 3/2016. Ákvörðun Neytendastofu nr. 59/2016 , 14. nóvember 2016 , gagnvart E - content ehf ., kt. 51 1115 - 2210, að fjárhæð 2 .400 .000 kr. veg na of hárrar árl egrar hlut falls tölu kostn aðar og upplý si nga á stöðluðu eyðublaði og lánssamningi. Ák vörðunin h afi verið s tað fest af áfrýj unar nefnd neytendamála með úrskurði nr. 7/2 016. Fyrir tækin hafi s tefnt Neytendastofu fyrir héra ðsdóm þar sem hún h a fi verið sýknuð með dómi nr. E - 2895 /2017 og sekt staðfest, sbr . einnig dóm Lands réttar nr. 227/2019 . Ákvör ðu n Neytendastofu nr. 26/2017 , 12. júlí 2017 , gagnvart E - content ehf., kt. 511115 - 2210, stjórnvaldssekt að fjárhæð 10. 000.000 k r. o g dagsektir a ð f j ár hæð 500.00 0 kr. á dag vegna bro ta á fyrr i á kvörðun. Ák vör ðunin hafi verið s taðfest af áfrýj un ar nefnd neyt enda mála m eð úrskur ði nr. 5/2017. Ákvörðun Neytendastofu nr. 31/201 9 , 21. ágúst 2019 , gagnvart eCommerce 2020 ApS, Danmörku ( stefnanda). Fy r irtækið var talið hafa brotið gegn l ögum um ney t enda lán, nr. 33/ 2013 með of h áum kostnaði af lán um og ó fullnægjandi upplýsin ga gjöf v ið lán töku. Gert að lagfæra atriðin að viðlögðu m dagsektum. Ákvörðunin hafi verið s tað fest af áfrýj un ar n efnd. Þ es s i upptalning sýni að samkv æmt í það minnsta níu ákv ö rð u n um Neytend a - stofu og þr emu r dó m um hafi starfsemi smálán afyrirtækja f alið í sér brot gegn lögum sem varð i ha gs muni íslenskra ne ytenda. Í öllum tilvikum séu brotin alvarleg. Lán veit - ing ar stefn and a h af i þannig verið taldar ólögmætar og það sé innheimta hans á lánum einnig. Eins og áður gre ini hafi stefnandi keypt kröfusafn smálánafyrirtækisins E - Content og inn h ei mt lán sem Neyte ndastofa h a f i talið ólögmæt. Ste fnandi haldi þ ví ranglega f ram að ha nn ha fi verið búinn að uppfæra lána - samn inga og önnur skjöl v egna lánveitinga þegar ákvör ðun Neytenda stofu gekk í ágú st 2019. Í ákvörðuninni k o m i beinlínis f ram að sv o hafi ekki verið og því hafi verið mælt svo fyrir að úrbæt ur skyldu gerðar að viðlögðum d a gs ektum . Þá m egi ráða af úrskurð inum að orð stefnanda séu að einhve rju leyti lögð til grundva llar því að l ánin séu ekki le ngur í andstöðu við lög, en ekki hafi ve rið gengi ð úr skugga um það. Þ rátt fyrir úrskurð Neytendastof u í ágúst 2019 og þrátt fyr ir fu llyrðinga r stefn - anda um lögmæti lánanna nú virðist stefnandi engu að síður hafa talið sér h eimi lt að kre fja neytendur um margfalt hærri ko stnað af lá num en leyfi legt sé samkvæmt í slenskum lögum . Á heimasíðu stef nanda eftir úrskurð inn hafi m átt sjá dæ m i þess að lán sem fyrirtækið veitti var með 942,62% árlega hlut falls tö lu k ostn aðar . S amkvæmt íslenskum lögum sé lögmætt hámark rúmlega 50% . Meðal a nn ars af þess ari ástæðu 11 h afi Ney tendasamtökin ákveðið a ð fara fram á lögb ann við innheimtu þe ss ara lá na . Hvað sem líð i úrbótum stefnanda á nýjum lánssamningum eftir ákvörðun Neyt enda stofu í á gúst 2019, sem stefndu telja að hafi e kki verið gerðar, hafi stef na ndi haldið áfram að innhe imta smálánaskuldir samkvæ mt eldri lánum, se m hafi, með fyrr - nefndri á kv ö rð un , verið úrskurðuð ólögmæt, sem og eldri kröfusöfn sem st efnandi keypti af öðru smálánaf yrirtæki. Innheimt a stefnand a hafi far ið f ram með a ðstoð færslu h ir ða eins og dönsku fyrirtæ kjanna sem fengu tölvu skeyti frá stefndu . Með þessum tölvu sk eytum haf i a th ygli þessara fyrirtækja verið vakin á því að lánin haf i verið talin and stæð ísl enskum lö gum og innheimta þeirra og annarra sam bærilegra lána vær i ólög m æ t. Íslensk lögmannsstofa , Almenn innheimta ehf., h a f i séð um að innheimta þessi ólög mætu sm ál án hé r á landi í þeim tilvikum sem dönsku greiðslumiðlunar fyrir tækj - unum h a f i ekki tekist a ð skuldfæra reikninga lántaka beint. Þar e ð innheimtusto fan sé lö g manns stof a þ u rf i hún ekki innheimtuleyfi frá Fjármálaeftirlitinu. Inn heimtu kostn - aður sem hafi v e ri ð lag ður á lánin sé hærri en lög heimila . Lög manna félag Ísl ands hafi úrs kurð að vorið 2020 að innheimta lánanna bryti gegn innh eimtulögum og f leiri lag a - fyrir mælum . Í því skyni að stöðva innheimtuna hafi Neytendasamtökin , eins og áður seg i, lagt f ra m beiðni um lögbann á hana . Hér aðsd ómur hafi hin s vegar haf nað þ ei rri beiðni í apríl 2020 á þeim grundvelli að Neytendas amtökin hefðu e kki heim il d til að gera slíka kröfu fyrir hönd n eytenda. Liður í því að reyna að stöðva þessa ólög mætu inn - h eim tu haf i v erið að gera greiðslumiðlunarfyrirtækjum viðvart um ólög mæ ti inn hei mt - unnar. Ljóst sé að fjölmargir íslenskir neyte ndur haf i ofgre itt stefn an da og öðrum smá lána fyrirtækjum lánsf járhæðir vegna ólögmæts kostnaðar við lántökuna. Hvorki ste fn an di né ön n ur sambærileg fyrirtæki haf i haft frumkvæði að því að endur greiða oft eknar gre iðslur né orðið við áskorunum þar um. Hin ólögmæta innheimta h a f i hald ið áfram en stefnandi h a f i hætt að veita ný lán . Með tölvuske ytunum til fyrirtækjanna í Danmör ku hafi s te f ndu ek ki aðeins verið að miðla upplýs ingum sem voru skoðanir þeirra og afstaða, heldur hafi upp lýs - ing arnar verið s an na r og rétt ar og í samræmi við fyrirliggjandi staðreyndir. Þess vegna sé engin h eimild til að dæma ummælin dauð og ómerk. Ste fnd u hafi h a ft fulla h eim ild til þess að senda þessi skeyti og hafi verið rétt að ger a það. Sé efni tölvu skeyt anna skoðað nánar s j áist að með þeim sé athygli þes sara fyrir tæ kja vakin á því að fé sé tekið af banka rei kn i ngum fólk s á Íslandi, að því er vir ð - ist ti l að greiða s málánaskuldir, þótt þau l án hafi verið úrskurðuð ólögmæt, sem og inn heimta þeirra. Með ummælunum hafi e kki v e r ið vísað til ein hve rra ákveð inna lána, hvort þau voru fyri r eða eftir úrskurð Neytenda sto fu í ágús t 2019, en vís bend ing ar haf i 12 v erið um að verið væri að skuldfær a eldri ólögmæt lán ekki s íður en ný lán. Ummælin hafi þannig m eðal annars vísa ð til þess að verið væri að skuldfæra ein h ver smálán se m allt eins gætu hafa verið þau lán sem Neytendastofa fjal laði um í ú rsk u rði sínum í ág ú st 2019 eða jafnvel öðrum úrskurðum. En ginn vafi leiki á því að sú inn he imta sé ólög leg og ummælin því rétt. Með ummælunum hafi einfaldlega verið ósk að e ftir aðstoð g reiðslu miðl un arfyrirtækja við að stöðva sannarlega ólög mæta innh ei mtu. Ek ki er dei lt um að eina starfsemi stefnanda sé lánastarf semi. Eins og fyrr segi séu þa ð ekki aðeins lánveitingarnar sjálfar sem brjót i gegn lögum, heldu r e in nig innhe imta lánanna og skuldfærs lur á bankareikninga og kort neyt enda. St ef nandi h a f i stunda ð það að sku ld f æra háar fjárh æðir af lántakendum sem hann tel j i að standi ekki í skilum, bæ ði sé skuldfært af reikningum og kredit kortum sem lántakendur ge f i up p og fá i lánin greidd inn á. Skuld færslurnar sé u til vilj ana - kennd ar þ.e. f já r hæðir , sem séu d regnar af fó lk i , séu ekki umsamdar og hlaup i oft á tugum þúsunda. Í mörgum tilfellum sé verið að skuldfæra vegna ólögmætra lána sem og vanskilakostnað sem lán t ake n dur eig i erfitt með að meta hvor t sé rétt mætur. Það sé mat stefndu að samni ng ur um þessa sku ldfærsluheim il d uppfylli ekki skil yrði laga . Yrði talið að ummælin væru ekki beinlínis sönn og í ö llu samræmi við fyrir - liggj andi staðreyndir, byggja stef n du á því að þ au hafi að minnsta kost i haft að geyma rétt mæta skoðun st efndu og ál yktan ir þeirra sem þeir haf i m átt draga af staðreyndum. Slíkar skoðanir og ályktanir njót i verndar tjáningarfrelsis 73. gr. stjórnarskrár innar og 10. gr. mannréttindasáttmála Evró pu. S tefn du haf i það hlutverk a ð gæta hags muna neyt enda í hvívetn a og ber i a ð ta ka málstað þeirra í öl lu m málum. Til þess a ð rækja þetta mikil væga hlutverk verð i s tefndi sem talsmaður samtakanna að njóta rúms tján - ingar frelsis . Honum s é fullkomlega frjá lst að láta í ljós þá skoðun s amtakanna að lán stefn anda séu ólögm æt og i nnheimta þeirra ól ögmæt, rétt e i ns og Neyt enda sam tökin haf i lýst þeirri skoðun frá þ ví þessi starfsemi hófst. Það hafi þau ger t áður en yfir völd úrskurð uðu lánin ólögmæt . Það sé þýðingarmikið hlutverk stefnd u að halda u ppi gagn - r ýn i á starfsemi sem sé ekki að eins sanna r lega ól ög mæ t , heldur jafn framt siðferðil ega óverj andi, eins og starfsemi stefnanda h a f i verið talin . Það sé hlut verk þeirra að tala m áli íslenskra neytenda og gæta hags muna þeirra með gagn rýn i á starf se mi sem g a ng i gegn hagsmunum neyt enda. Umræða um smálánas ta r fsemi h a f i verið hluti þjóðfélagsumræðunnar und an - farin ár og eigi brýnt erindi við almennin g. Umræða um slík mál, hvor t se m hún sé sett fram opinberlega eða í tölvu skey ti til ein st akra aðil a, n jó t i ríkrar verndar tjáninga r - frelsis og ber i a ð fara afar v a rlega í að hefta hana. Afleið ingar af slíku get i ve rið alvar - legar. Hefðu smál ánafyrirtækin höf ðað meiðy rðamál um leið og N eytendasamtökin hófu að gagnrýna þ essi lán þe gar þau vor u fyrst boðin fy rir nokkrum árum og yfirvöld höfðu e kki haft t ök á að met a l ögmæti þeirra, hefð i slík niðurstaða getað þaggað niður 13 alla ga gnrýni á þessa star f se mi og smá lána fyrir tækin getað lá nað íslenskum neyt - endum smá lán á ólö g mætum okurvöxtum . Ga gn rýni stefndu á st arfsemina nú sé ekki frá br ugðin fyrri gag nrýni þeirr a. Það sé afs taða þeirra að eldri smá lánaveitingar, inn - heimta lán anna og nýjar lán veit ingar hefðu ekki upp fyllt skilyrði ísle nskra laga o g stöðva þy rfti inn heimtuna. Mjög brýnt sé að tak marka ekki möguleika stefndu til þess að halda uppi slíkri gag n r ýni. Ummælin hafi verið mál efnaleg og ekki gengið lengra en til efni var til. Að fra mang reindu vi rtu séu engin efni til að fallast á að ómerkja ummæli s tefndu um starfsemi stefn anda. Nánar um miskab ætur Eins og að framan grei ni haf ni s tefndu þ ví að hafa framið ólögmæta mein ger ð gegn stefnanda með umfjöllun sinni um sta rfse mi hans , sbr. b - lið 26. gr. skaða bó ta - laga, nr. 50/1 993, enda hafi umfjöllunin hvorki brotið gegn ákvæð um, 234., 235. , 236. gr. almennra hegnin garlaga, né öðrum laga ákvæðum. Þv er t á móti hafi ummælin rúm - a st ve l innan marka þess tjáningarfrelsis sem ste fndu sé játað . Stefnandi h a f i ekki leitt að því minns tu líkur að ummæli n hafi eða muni skaða hagsmuni hans á ein hvern há tt. Lögaðilar, sem s tefnandi sé , h af i ekki v erið taldir n j óta verndar ákvæði s b - liðar 1. mgr. 26. ska ðabót alaga, nr. 50/19 93, enda t a k i ákvæðið bein línis fram að he i mildin til að dæma mis kabætur sé bundin við ól ögmæt a meingerð gegn frels i, friði, æru eða persónu annars manns . Ekki h a f i ver ið talin þ örf á að t ry g gja lög aðilum sér stak lega slíka vernd. R ök fyrir æru vernd manna verð i ekki heimfærð á lögaðila, t.d. á þann hátt að æru meið ingar gangi nærri persónu þeir ra og tilfinn ing a l ífi eða andlegu og lík am - legu sjálf ræði þei rra. Þá sé h a rl a ó rök rétt að æt l a að lögaði li geti orðið fyrir ó fjár hags - legu tjóni af þeim toga sem miska bótum er ætlað að mæta, t.d. fundið fyrir sár s auka, þján ingum eða niðurlægingu. L ögaðilar hafi vi ssulega hagsmun i af því að verða ekki fyrir óréttmætu umtali . H ags munir þe ir r a séu fremur v iðskiptalegs eðlis og ver ð i betur mætt með bótum vegna fjá rtjóns. Þeir hags mu nir séu þ eg ar varðir að no kkru leyti bæði samkv æmt almennum reglum skaða bóta réttar o g lögum um vernd atvinnufyrirtækja gegn órétt - mætum prentuðum u mmælum nr. 7 1/ 1 928, sem veit i þeim færi á bótum vegna f já r - tjóns að uppfylltum tilteknu m skil yrðum. Á þeim l ögum bygg i stefnandi þó ekki mál - sókn sína. Þ ví sé í raun ek ki l agaheimil d til að fall ast á kröfu stefnanda um miskabætur . Ber því að hafna krö f unni um mi sk a bætur. Stef nandi h a f i heldur ekkert gert til að ský ra mál sit t eða sýna fram á að umfjöllunin hafi á einhvern átt komið ill a við hann. Misk abótakrafa stefnanda sé krafa um gre iðslu skaðabóta og hún l úti þeim kröfum sem séu gerðar til slík ra krafna, m .a . 14 um saknæmi, ó lögmæti og sönnun tjóns, m eðal annars um ásetning. S tefn andi ver ði að sann a að hann hafi or ðið fyrir m iska og í hverju hann er fólgi nn, sem og að hátt semi stefndu hafi verið saknæm , t.d. að stefndu hafi haf t ásetnin g um að skaða æru stef n - a nda eða það hafi verið gert af sl íku gáley si að réttlæti það að fa llast be ri á greiðslu skaða bóta. St e fndu m ótmæli öllu slíku og tel ji engin efni til að fallast á kröfu stefn - an da um miskabætu r. Nánar um kröfu um kostnað vegna birtingar dóms Að mat i s t efndu sé þessi krafa svo ós kýr að dómari verði að v ísa henni frá dómi af sjálfs dáðum ( ex officio ) . Engin kr afa sé u m þetta í dómkröfukafla stefn unnar. Í efni stefn unn ar sé hi n s vegar rökstutt að gerð sé krafa um 500.000 kr . til þess að kosta birt ing u d óms í málinu og m egi ætla að þessi krafa sé hluti af fjár kröfu st efn - and a í dóm kröfu kafla. Þessa framsetningu verður þó að telja í and stöðu við fyrirmæli d - liðar 80. gr. laga nr. 91/ 1991 sem ge ri ráð fyrir a ð sund ur greina ein stakar krö fu r, þannig a ð kröfu gerð sé sk ýr og ljós . Verði talið að þessi kröfugerð uppfylli áskilnað 80. gr. laga nr. 91/1991 krefj i st stefndu þess að kröfum stefnanda um birtingu dóms verði hafnað me ð vísan til fram - a n greindra málsástæðn a . Að mati stefndu sæ ti furðu að st e fnandi vilji fá birta n dóm í dag blaði á Ís landi um ummæli sem send voru einka fyrir tæki í Dan mörku með tölvu - s key ti. Með því reyni hann a ð vekja athygli a lmenn in gs á mál inu sem sé þver sagn ar - kennt. Rét tast og eðli legast vær i að hafna þe ssa ri krö fu yrði talin ástæða til að taka dóm kröfur stefn anda til greina að einhverju leyti. Um varakröfu stefnanda Stefnandi krefjist þess til vara að viðurken nd verði skaðabó taskylda stefndu vegna þeirra ummæla sem í aðalkröfu e r krafist að verði óm erkt. Ek k i s é gott að átta sig á því hvort þess i krafa sé gerð til vara verði ekki fallist á aðalkröfu stefnanda um ómerk ingu ummæla eða eingöngu ti l vara ve rð i ekki fallist á kröf u hans um skaða - bætur og m iska bætur. Ætla verð i þó að í henni fe list ekki krafa um óm e rkingu ummæla. Þessi krafa sé hins v egar svo vanreifuð að á hana sé ekki hægt að fallast með nokkrum hætti og ætti að koma til greina að dómari v ísa ði henni f rá dómi af sjálfs - dá ðum ( ex officio ) . Stefndu krefj as t hins vegar sýknu af kröfunni. Það sé sk i lyrði viðurkenningarkröfu , sbr. 25. gr. laga nr. 91/1991 , að stefnandi g eri sennilegt að hann hafi orðið fyrir fjártjóni sem ástæða sé til að viðurkenna. Tjón stefn anda sé ó ljós t . V iður kenningark rafa stefn and a ta ki t æplega til kröfu stefnan d a um grei ðs l u kostnaðar vegna birt ingar dóms enda sé ekki k raf ist ómerking ar u mmæla í vara k röfunni, heldur aðein s þess að til vara verði viður kennd skaðabótaskylda stefndu á tjóni stefnan da. 15 Ekki sé heldur ljóst hvort k ra fan t a k i aðeins til kröfu um g reiðslu m is k a bóta . Í það minnsta sé ekk i gerð grein fyrir einhverju öðru meintu tjó ni í stefnunni sem stefn - andi vill fá viðurkennt. Eins og rakið hafi verið telji stefndu útilokað að falla st á kröfu stefnanda um við urkenning u á miska bótum . E kk i sé r gerð grein fy ri r nokkru öðru meintu tjóni og því eðlilegast að sýkna af vara kröfu nni einnig ko mi til þess að dæma þurfi um h a na. Varakrafa stefndu Til vara krefjast stefndu þess, færi svo ól íklega að ummæl in yrð u talin brjóta í bá ga vi ð lög og ta lið yrði r étt að fa ll a st á kröfu stefnanda um s ka ða - og/eða miska - bætur eð a krö fu um birtingu dóms í málinu, að kröfurna r verði lækk aðar veru lega. Umfjöllunin hafi hvorki verið ósanngjörn né vil landi. Hún hafi v erið í samræmi við stað reyn dir og b ygg st á gö gn um. St efndu haf i m átt reiða sig á áreiðanle i ka þeirra upp - lýs inga sem þar var fjallað um o g vor u þeim tiltækar. Verði talið til efni til þess að fall - ast á kröfu stefn enda að ein hve rju l ey t i, sé einungis tilefni til að dæma miskabætur a ð mjög tak m ör k u ðu leyt i. Vexti r Stefndu mótmæla ö llum kröfum stefnanda um ve xti o g dráttarvexti , enda eigi hann ekki kröfu á hendur þeim en auk þess séu þeir vanreifaðir . Verði talin s kilyrði t il að dæma ve xti, krefjast þeir þess t il vara að vextir á miskabótakröfu v e rði ein ungis mi ða ð ir vi ð dómsu pp sö gu, en ann ars frá þing festingu málsins. Málskostnaður Stefndu krefjast í öllum tilfell um málskostnaðar að skaðlausu úr hendi stefn - a nda óskip t skv. 129. - 132. gr. laga nr. 91/1991 , auk 24% virðis auka skatts af mál fl utn - in g s þóknun, s b r. lög nr. 50/1988 um virðisaukaskatt. Þeir tel ji þe tta mál til efnis laus t og það einungis höfðað t il að hafa kælingaráhrif (e. chilling effec t), þ.e. a ð kæla niður óþægi l ega umræðu um starfsemi st efnanda . Í slíkum tilvi kum eigi að dæma þe im sem er st ef n t málskostnað að skaðlausu. Stefndu t elja skilyrði í málinu til þess að dæ ma álag á m áls kostnað, sbr. heimild í 1. sbr. 2. mg r. 131. gr. laga nr. 91/1991 þar eð máls - hö f ð u n in sé án tilefnis og kröfugerðin og staðhæfingar st efnanda rangar o g hald lausa r. Stefnd u vísa sérstaklega til 73. g r. stjórnarskrár Íslands, nr. 33 /1944 og 10 . gr. mann réttindasáttmála Evróp u , sbr. l ög nr. 62/1994. 16 Niðurstaða Þetta mál varðar það hvenær réttur eins til verndar o r ðspor i sín u getur tak - markað tjáning arfre lsi an n ars. Í málinu er deilt um það hvort ummæli sem stefndi Breki , sem formaður stjórnar N eytendasamtakanna, lét falla í bréfum til sam starfs - fyrir tækja stefnanda 6 . og 20. ágúst 2020 séu meið andi fyrir stefnanda og hvort stefndi Breki hafi með umm ælu num fa r ið út fyrir mörk tjáningarfrelsis síns. Verði hann talin n hafa gert það þannig að ummælin verði ómerkt er ágreiningur um rétt stefn anda til miska bóta úr hendi stefndu, Br eka og Neyt endasamtakanna, svo og um rétt hans til ko stn aðar a f birtingu dó msin s. Lögvarðir hag smunir Að sögn stefn du hófst s ta rfsemi smálánafyrirtækja hér á landi árið 2008. Sam - kvæmt þeim ákvörðunum Neytendastofu sem stefndu vit na til st örfuðu á þeim mark - aði fyrir tækin Kredia ehf. , Smálán ehf. og Neytendalán ehf . Það fyrirtæki m u n h afa átt vöru merki n Múla, Hrað peninga og 1909. Árið 201 5 eða 2016 mun fyrirtæk ið E - cont ent hafa eignast félögin Kredia og Smálán svo og vöru merkin , Múla , H rað pen - ing a og 19 0 9 . Samkvæmt þ ví sem var bókað í þingbók þes sa máls 22. mars 2021 tók s t e fn andi yfir smá lán a k röfu safn félags ins E - content ehf. með kröfu kaupa samn ingi 1. júlí 2018. Á dómþingi 26. apr íl 2021 bókaði lö gmaður stefndu þá málsástæðu að stefn - andi h e f ð i ekki lengur lögvarða h agsmuni af úrslitum málsins þar eð hann h e f ð i , 1 3. apríl 2 021 , framselt félaginu BPO - innheimtu ehf. kr öfu sa fn sitt . Málið var höfðað með birtingu st efnu 18. september 2020. Við þingfestingu þess 24. september kröf ðust stefndu málskostnaðartryggingar úr hend i stefnanda. Fyrir þeirri kröfu færðu þei r þ au rök að starfs emi félag sins hefði verið seld öðru félagi , Núnú lánum ehf. Því til stuðnings voru lögð fram á dómþin gi 30. september s l . útprent af he ima síðun um kredi a.dk, smalan.dk, mul a.dk, hradpeningar.dk, og 1909.dk . Á þeim ö llum kom fram að stefn and i, eCommer ce 2 020 ApS , hefði hætt útlánum og veitti ekki f rek ari lán. Héraðsdómur hafnaði kröfu stefndu um málskostnaðartryggingu ú r hendi stefn anda þar eð ekki yrði annað s éð en að félagið væri í rek stri , ætti töluverðar eignir og væri ekki á vansk ila skrá. Þeg ar s t efndu lögðu fram greinarge rð sína á dómþin gi 26 . n óvember 2020 var því ekki haldið fram að vísa yrði m álinu frá því stefnand i hefði ekki le ngur lögvarða hags mun i af úr slitum þess þ ar eð hann hefði selt öðru félagi kröfu safn sitt og hefði h ætt útlánum . Sú mál s á st æ ða að st e fna ndi h e f ð i ekki lög varða hagsmuni af úrslit um máls ins þ ar eð hann veiti ekki og innheimti ekki lengur nein lán , sem ummæli stefnda Breka gætu vísað til, va r því of se int fram komin 26. apríl 2021 . 17 Við m at á lögvörðum hagsmunum telur dóm uri nn einnig ver ða að líta til þess að þ ótt stefnandi ha fi s e l t kröfusafn sitt hefur hann ekki hætt starfsemi . Eins og o rðstír manna er or ðspor fyrirtækja þeim mikilsvert . Það á við hvort heldur er í h uga þeirra sem fyrir tækin þjónusta eða þeirra sem veit a f yrirtækinu þjón ustu . O r ðsporið getu r ráðið a fdrifum fyri rtækja . Dómurinn telur stefn an d a því hafa lögvarða hagsmuni af því að lá ta á það reyna hvort ske rða megi tjáningar fre lsi stefnda Breka sem formanns stjórnar Ne y t endasamtakann a til verndar or ðst í r s tefn an da . Fyrirtæki njóta sömu ver ndar í þessu efni o g f ólk samkvæmt 1. gr. laga nr . 71/1928 um vernd atvinnu fyrir - tækja gegn ó ré tt mæ tum prentuðum ummælum. Því vernda á kvæði XXV. kafla almennra hegn ingarlag a nr. 19/1 940 ekki e i n g öngu æru og frið hel gi einsta klinga , hel dur einnig or ð spor fé l a g a og s am t a k a . Kr afa um ómerkingu ummæla , g ildisdómur e ða staðhæfing um sta ðr ey nd Stefndi Breki sendi 6. ágúst 20 2 0 fél a g i nu Quic k pay ApS og 20. ágúst 2020 félag inu Clearhous A/S nánas t orðrétt samhljóða b réf . Í þeim eru þau ummæli sem stefn andi krefst að verði dæmd d auð og ómerk : a) Supposedly the withdrawal s are to c ove r payday l oan debts, although the loans have be en de emed illegal in I celand. b) of a company named Ecomme rce 2020 aps whose only operation is illegal predatory lending. c) ese loans have been ruled illegal in Icel and b y b oth courts and the Consumer surveillance agency d) e understand that these transactions are made available via Q uick pay, and therefore Th e C onsumer Association of Iceland seeks your assistance to term i nate Um mælin eru þannig í þeirri þýð ingu sem stefnandi leggur fram : a) Svo v irð is t sem úttek tirnar séu til þess ætlaða r að g reiða s kuldir, þrá tt fy rir að lánin hafi ver ið úrskurðu ð ólögleg á Íslandi . b) Úttektirnar eru f ramkvæmdar fyri r hö nd fyrirtæ kis sem kallast eCommerce 2 020 aps og eina starfs e mi þess er ólögleg okurlánastarfsemi . c) Þes si lán ha fa v erið úrskurðuð ólögleg á Íslandi, bæði af dómstó lum o g Neyt - enda stofu. d) Ok kur skilst að þessar færslur séu í gegnum Qui ckpay og því leita N eyt enda - sam tö kin eftir aðstoð þinni við að stöðva þessar ólö gl egu færslur. Í a - lið er ekki ful lyrt a ð úttektunu m sé ætlað að greiða skuldir . H ins vegar er ful l - yrt a ð lánin sem eru gru ndv öllur skuldanna hafi verið talin eða dæmd ólögmæt á Í slandi. Í b - og c - lið kemur ekkert fram sem skilgreina má sem sk oðu n bréfri tara eða 18 mat hans . Í d - lið er útský rt hvers ve gn a leitað sé til viðt akand a bréfsins og síðan fu llyrt a ð ólögmætt sé að mi lli færa grei ðslur af kreditkortareikningum lántaka. St efnd u v ísa t il þess að tvisvar í textanum sé settur fyrirv ari v ið það sem á eftir k emur og því teljist ummælin gil disdómur st efnda Br e ka, mat hans og skoðun . Vafinn í textan um varð ar hvorki það að lá nin hafi verið úrskurðu ð ólögmæt hér á landi af þar til bærum yf ir vö l d um , né að eina sta rfse mi s tefn an da sé okur lána s tarf semi , né að af þeim sökum séu millifærslur nar ólögmætar. Að mati dómsins st aðhæfði stefndi B reki því að eina s tarfsemi stefnanda vær i ólög mæt okurlánastarfsemi, að lánin sem viðtakendur bréfan na in nheimtu fyrir hans h önd he fðu verið dæmd ólögmæt bæ ði af Neyt endastofu og dóms tólum og að af þeim sök u m væri ólögmætt að innheimta þau . Eins og áður greinir y f irtók s tefnandi smálánakr öfu safn félags ins E - content ehf. með kröfukaupa samn ingi 1. jú lí 20 18. Stefnandi var hæ tt ur a ð veita lán í sept em - ber 2020 og f ramseldi f élaginu BPO - inn heimtu kröfusa f n sitt 13. apríl 2021. Til stuðnings því að lánin sem ste fnandi v eitti hafi verið ú rsk urðuð ólögmæt vísa s tefndu til níu ákvarðana Neytendastofu. Á tta þ eirra voru teknar á tíma bil inu frá 2. júní 2014 til 12. júl í 2017. Þæ r vörðuðu allar lán sem önnur f yrirtæki en stefnandi veitt u. Einungis n í unda ákvö rðunin var tekin á þei m tíma sem stefn andi ve itti svo - kölluð smá lán . Hún var tekin 21. ágúst 2019 í máli n r. 31 /2019 . N ey tendastofa hóf rannsókn á lánum stefnanda í maí 2019. Í upp hafi gerði st ofan athugasemdir við að kostnaður a f lán um félags ins væri hærri en leyfileg t var sam kvæmt 26. gr. lag a n r. 33/2013 um neytendalán . A ð auki gerði stofan athuga - semdir við að upp lýs inga gjöf félagsins vær i e kk i að fullu í samræmi við 4. mgr. 7. gr. l a g anna um upplýsingar í stöðluðu eyðublaði og 2. mgr. 12 . gr . um það sem tilgre i na þa rf í lánssam ningi . Í á kvörðun Neytendastofu segir að þótt stefnandi hafni því að ís lensk lög geti átt við um lánssamninga hans hafi fyrirtækið breytt viðskiptamód e li sínu og lækkað kostnað af lánum þannig að árl eg hlutfallst ala kostnaðar af þeim s é innan hámarks sa m kvæmt 26. gr. laga nr. 33/2013 . Einnig segir að við meðferð m álsins hj á Neyt enda - stofu hafi stefnandi lagfært f lest það sem stofan hafi gert a thuga semd ir við í stöðl uðu eyðubl aði og lánssamningi fé lagsins, s br. 4. mgr. 7. gr. og 2. m gr. 12. gr. lag an na. Í ákv örðuninni var tekið fram að eftir að stefnandi breyt ti útreik ningum sínum gerði Neytendastofa ekki lengu r athugasemdir við f járhæð kost naðar af lánum stefn - and a né útrei kning árl egrar hlutfal lstölu kostna ðar . Í ákvörðunarorð i Neytendastofu se gir: Eco mmerce 2020 ApS, Danmörku, br aut gegn 26. gr. l aga n r. 33/201 3, um 19 neyt endalán me ð innheimtu kostnaðar af n eytendalánum sem nam hærri á rlegri hlut - falls tölu kostnaðar en 50 % að viðbættum st ýrivöxtum. Ecom merce 2020 Ap S hefu r brotið gegn g. o g l. lið um 4. mgr. 7. gr. laga nr. 33/2013, um neytendalán með ófullnægj andi u pplýsingagjöf í stöðlu ðu eyðu blaði. Ecommerce 2020 ApS hefur broti ð g egn d., l., r., t. og v . l iðum 2. mgr. 12. gr. laga n r. 33/2013, u m ne yten d alán með ófull nægjandi uppl ýsing agjöf í lán ssamningi. M eð heimild í 3. mgr. 29. gr. laga nr. 33/2013, beini r Neytendastofa þeim fyrir mælum til Ecommerce 2020 A pS að koma upplý singum samkvæmt 4. mgr. 7. gr. og 2. mgr. 12. gr. laga nr. 33/2013, um n eytendalán, í viðu n andi horf og tilky nna Neyt en da stofu þar um. Verði það ekki gert innan tveggja v ikna frá dagset ningu ákvörð unar þessarar má búast við að tekin verði ákvörðun um se ktir á grundvelli b. og h. liða 1 . mgr. 30. gr. laga nr . 33/20 13 um neyt endalán. Samkvæ mt orðal agi 1. mgr . ákvörð una r orða Neytendastofu og þess sem segir í ákvörð un in ni sjálf r i var ár leg hlutfallstala kostnaðar í þeim samning um sem stefn andi gerði eftir að han n br eytti lánssamningun um sumarið 2019 ekki h ærri en 26. g r. h eim - ilar og því bru tu sam ningarnir ek ki gegn því ákvæði þegar ákvörðunin var tekin , í ágúst 2019 . Samkvæmt g - lið 4. m gr. 7. gr. skal útskýra á st öðluðu eyðu b laði árlega hlut - falls tölu kostnaðar með lýs andi dæm i og samkvæmt l - li ð sama ákvæðis þarf að til - greina í eyð ublað inu hundraðshl uta dráttar vax ta af láninu. Samkvæmt d - lið 2 . mgr. 12. gr. skal tilgreina í lá nssamning i heil d arfjárhæð láns og skilyrði fyrir nýtingu þess en samkvæmt l - lið skal tilgreina í sa mningnum gild - andi dráttar vexti og vans kilakostnað . Samk væmt r - lið skal tak a fram hvort he imi lt er að endurgreiða lá nið fyrir gjalddaga, hv ernig það verði g ert og hv o rt þ a ð kost i lán tak - ann nokkuð . Taka þarf fram í lánssamningi skv. t - lið ákvæðisins hvor t það séu kæru - lei ðir utan dómstóla og h verjar þær sé u, e n sam kvæmt v - lið sk al tilgreina he iti þar til bærra eftirlitsaðila. Þótt upplýsingar samkv æmt þessum sta f li ðum vantaði í staðlað eyðu blað stefn - anda og lánssamninga , og það haf i getað varða ð stjórnvaldssekt y rði ek ki bætt úr, telu r dóm ur inn að þessi sko rtu r á u pp lýsingum hefð i aldr ei leitt til þes s að ekki hefði verið talið lög mætt að inn heimta bæði höfuðst ól lánanna, vexti og kostnað, enda var hann á þessum tíma allur inna n hámarks 26. gr. laganna. D ómurinn fellst á það með stefnanda að ísl enskum bönkum hefði ekki verið meinað a ð i nnheimta lán þótt sambærilegir ágallar væru á lánas kjölum þeirra. Hinu sama verði því að gegna um stefnanda. Eftir því sem næst verður k omist tók Neytendastofa aldrei ákv örðun og lagði stjórn valdssektir á st efnanda samkvæmt heimil d í b - o g h - lið 30 . gr. laga nr . 33/2013 . 20 Að mati dómsins voru staðhæfingar í bréfunum 6. og 20 . ágúst 2020 því rangar þegar ummælin fél lu. Stefndi , Neyten dasamtö kin, h e fur í það minnst a í tólf ár barist gegn því að sm á lán s é u veitt með vöxtum s em eru hærri en lög ley fa. Ekki verður an nað séð en að stefndi hafi náð því markmiði sínu þeg ar Neyte ndasto fa tók lán stefnanda til skoðunar v or ið 2019 en þeirri skoðun lauk með því að stefnandi breytti samningum lána sem hann r áðgerði að veita í framtíðin ni og e ndurreik naði úti sta ndandi lán þann ig að kostn aður af þeim væri innan hámarks íslenskr a laga. Frá þ ví að stefndi Breki varð formaðu r Neytendasamtakanna í október 2018 hefur einnig hann verið ötull baráttumaður gegn lán um sem b era vexti umfram lög - bo ðið hámark. Hann kva ðs t einnig hafa barist gegn þeim í sínu fyrra starfi sem for - stöðu maður st o fn unar um fjármálalæsi. Af þessum sökum verður a ð telja að efnislegt inntak ákvörðunar Neytenda - stof u í máli nr . 31/ 2019, se m var tekin 21. ágúst sa ma ár , haf i verið stefnda kunn u gt í það minnsta fáum dög um síðar. St efndi Breki hlaut einnig að vita að aldre i kom til þes s að Neyt enda stofa beitti stefnand a þeim stjór nsýsluviðurlögum , sem hún hafði bo ð að , lagf ærð i stef n andi ekki , inn an tveggja vikna , það sem út af stóð . H in umdeildu ummæli f éll u þegar ár var liðið frá því að stefnandi hafði fært í lög mætt horf kostnað af lánum s em hann veitti . Á þ e ssu ári höfðu h vorki stjórn völd né dó m stólar gert frekari a thuga semdir við lá nin. Áfr ýjunarnefnd neytendamál a hafði hins vegar stað fest ákvörðun N eyt endas tofu með úrskurði 29. apríl 2020. Af tur á móti hafði ú rskurðar nefnd lögmanna féla gsins 5. maí 2020 á m innt lög - mann , sem innheimti lánin , fyrir að taka sér in nheim t uþóknun sem væri hærri en inn - heimtu l ög nr. 95/2008 og re glugerð nr. 37/2009 um hám ark s fjá r hæð inn heimt u k os t n - aðar heimiluðu. Í þeim úrskurði var hins vegar tekið fram að lánin sem lög maðuri nn i nn heimt i og vo ru tekin árið 2016 og 2017 hefðu ve rið endur r eiknu ð vorið eða sum - arið 2019 þannig að kostnaður af þeim væri innan marka 26. gr . lag a nr. 33/2013 . St aðh æfingin sem stefndi Breki h élt fram um lán ste f nanda var ekki rétt og hlaut honum að ver a ljós t þegar hann sendi bréfin að næstliðið ár h e fðu hvorki stjó rn - völd né dómstólar gert frekari athugasemdir við lán s tefnanda en Neyte nda stofa hafði gert í ágúst 2019 . Hann gat því ekki verið í góðri tr ú um san n leiks gildi ummæla sinna þegar hann sendi bréfin . Til vísun stefnd u til þess að í geg n um tíðina hafi Neytendastofa og dómstólar t alið s ta rfsemi smálána fyri rtækja brjóta gegn lö gum get u r ekki réttlætt orð stefnda Bre ka í þessum tölvuskeytum enda er stefnandi t ilgreindur í þeim en hvorki smálána - fyrir tæki almennt né þau f yrirtæki sem komu v i ð sögu Neytendastofu á árum á ður . 21 Í skýrslu stefn da Breka fyrir d ómi kom fram að Neyten das amtök unum hefði boris t til eyrna að stefnandi hefði verið að innheimta lán , sem E - content ehf. hefði veitt á árum áður , án þess að hafa lækkað kostnað af þeim í s a mræmi við hámark 26. gr. laga nr. 33/2013. Stefndi B reki s a g ð ist hafa séð slík gögn en þ au haf a ekk i verið lögð fram. Því verður að telja þá staðhæfingu hans ósannaða. Sem sönnun fyrir réttmæ ti ummælanna vísa stefndu til þess að á heimasíðu s t efnand a hafi, eftir að ákvörðun Neytendastofu í máli nr. 31/ 201 9 var birt , sést dæmi þess að lán s em f yri rtækið veitti hafi verið með 942,62% árlega hlut falls tö lu k ostn - aðar . Þessari fullyrðingu til sönnunar hafa stefndu ekki heldur lagt fram nein gögn. Til þe ss að færa stoð undir réttmæ ti ummæla sinna n efna s tefnd u einnig að þ eir telji samning um skuldfæ rsluh eim ild af kreditkortum þeirra sem t ekið hafi lán hjá stefn anda ekki uppfyll a skilyrði laga. Af framl ögðum gögnum verður ekki séð að reynt ha fi á réttmæti þess samnings , hvorki hjá Neytendastofu né dómstólum. Í bréf - unum er ekki h eldur vi k ið að því að stef ndu telji samninginn , sem millifærslurnar grund vallast á, ólöglegan. Ste fndu vísa jafnframt til þess að það hafi verið tilgangur ummæ lann a að koma í veg fyrir að inn heimt yrði inn heim t uþóknun sem væri hærri en innheimtu l ög nr. 95/2008 og reglugerð nr. 37/ 2009 um hámarks fjár hæð inn heimt u k os t naðar heim il uðu . Efni bréf ann a ber ekki merki um þann tilg ang og það fyrirtæki sem innheimti þ au er ekki nefnt á nafn . Ekki er heldur vitað til að s ú innheimtuþóknu n hafi k omið til kast a Neyt enda sto fu eða dóm stó la þegar ummælin féllu , þótt lögmannafélagið hafi tekið afstöðu til henn ar. Stefndu b yggja anna rs vegar á því að þar eð stefndi Breki hafi látið ummælin falla snú ist þetta mál um tjáningar frelsi hans sem einstaklings . Þeir byggja hins vegar á því að þar eð hann sé talsmaður hagsmunasamtaka neytenda njóti hann og samtökin rýmra tjáninga rfrelsis en aðrir. Stefndi rita ði undir bréfin sem f ormaður Ney t enda sam - tak anna og því verður ekki talið að hann hafi ri tað bréfin óháð því hlutver ki sí nu , þ.e.a.s se m e instaklingurinn Breki . Ó sagt skal látið hvort hagsmunafélög og talsmenn þeirra njóti rýmra tjáningar - frelsi s en allur almen ningur. Hins ve gar h efur verið viður ken nt í fr æðum og fram - kvæmd að vegna tilteki nna umfjöllunarefna sem eigi brýnt erindi við alm enning kunni m enn að njóta r ýmra tjáningarfrelsi s en vegna annarra umfj öll unarefna. Einnig kunni æru vernd þeirra se m hafi komið sér fram á svi ð opin berrar umræðu , eð a ha fi af öðrum sökum le nt á því sviði , að vera skert. Smálána f yrirtækin voru vissu leg a þek kt hér á la ndi. Í þessu máli á það þó ekki við að þeir sem hafa látið á sér bera í opinberri umræðu þurfi að þola um s ig h arð ari ummæli en þeir sem hafa h al dið sér til hlés , því ummælin féll u ekk i á op in b erum vett - 22 vangi heldur í tölvuskeyt um , ein k abr éfum, t il tveg gja samstarfs fyrir tækja stefn anda. Þar eð ummælunum var ekki beint að almenningi ve rða þau ekki heldu r rétt - lætt með því að þau hafi átt er in di til almennings. Þar fyrir utan telur dómuri nn að í lýð frj álsu samfélagi eigi e fn i s lega rön g ummæl i aldre i erindi til al menning s . Í m álatilbúnaði sínum leggja stefndu mikla áherslu á brýnan tilgang stefnda Neyt end a sam takanna í samfélaginu , se m má lsvara neytenda , sverð þeirra og skjöld , svo og þýð ing ar mi ki ð hlutverk stefnda Breka sem tal smanns s amtaka nna. Þegar fyrir lá a ð ö ll ný lán stefnanda voru innan marka 26. g r. l aga nr. 33/2013 og ógreidd eldri l án höfð u verið endurreiknuð þannig að kos tnaður af þeim félli innan heim ildar ákvæðis ins var fullkomnuð sú ætlun Neytendasamtakanna að vernda n eyt - en dur , sem höfðu tekið þ es si lán eða myndu taka þau , gegn ólögmætum kostnaði af lán unum . Þeg ar ár var liðið frá því að ætl un ar verkið var full kom nað og ek ki lengur til i n n heimtu nein lán se m báru hærri kostnað en 26. gr. heimilaði gat t ilg angur ummæ la um ólög mæti lánanna ekki verið s á að ver nda ne yt end ur. Hlutverk Neytenda sa m t ak - anna gat því , þegar þarna var komið sögu, ekki held ur réttlætt ummælin. Eins og áður segir verður ekki annað séð en að stefnandi hafi næstliðið á r , áður en um mæli stefnda Breka féllu , haldið kostnaði af lánum sínu m in nan mar ka 26. gr. laga nr. 33/2013. Ekki verður heldur talið að þær up p lýsin gar sem enn vantaði í láns - s amn inga stefnanda hafi gert lán hans hrein t og be int ó lögmæt. Í það minnsta lagði Neyt en d as tofa ekki á hann þ ær sektir sem hún hafði boðað . Hann hafði því fært við - skipti sín í rétt hor f að kröfu stefndu , Neyte ndasamtakan na , sem og Neyt endastofu , o g hald ið þeim þannig í eitt ár . Í því ljósi þy ki r ekki gen gið of langt í því að takmarka tján i nga r frelsi stefnda Br eka með því að d æma tiltekin ummæli , sem hann lét falla , dauð og ómerk . S tefnandi telur ummæli stefnda vega a ð orðspor i s ínu og hann telur þau falla undir 235. og 236. gr. almennra h e gnin garlaga. Af þeim setningu m sem stefnandi tilg rei nir í k röfu sinnir telur dómurinn ekki þörf á að ómerkja sérhvert orð sem í þeim stendur heldur einvörðungu ósannaðar stað - hæf in g ar . Í staflið a er ó sönnuð sú fullyrðing að lánin sem viðt akendur bréfanna i nn - heimtu hefðu verið dæmd ólögmæt hér á land i. Þv í e ru ó merkt orðin : the loans hav e been deemed illegal in Iceland. Í st aflið b er ósannað að eina starfsemi stefnanda sé ól ögm æt okur lán a st arf - semi og því eru ómerkt orðin : whose only operation is il Í staflið c er ósan nað eins o g í staflið a að lánin , sem viðtak endur bréfanna aðstoð uðu stefnanda við að innheimta, hafi verið dæmd ólögmæt hér á landi og því ver ður setningin í heild óm erkt: oans have been r uled illega l in Iceland by both courts and the Consumer su rve 23 Í staflið d er ósannað að ólögmætt sé að innheimta l án stefnanda me ð því að drag a greiðslur af kreditkort areikning um lánta ka. Því verða ómerkt orðin illegal trans fers . Dó m urinn telur að í ummælum stefnd a Brek a felist sú aðdróttun að lán stef n - anda hafi verið dæmd ó l ögmæt bæði af stjórnvöldum og d ómstó lum og óhe imilt sé að inn heimta þau af þeim sökum . Að mati dómsins er þessi aðdróttun virðingu stefn anda til hnekkis, sbr. 2 35. gr. al mennra hegningarlaga. Dómurinn telur einnig að ste fndi Breki hafi með ummæl un um borið út þá aðdróttun gegn betri vitund sinni um a ð öll lán stefn a nda hefðu v e r ið end ur r eiknuð vorið og su mar ið 201 9 , þ. e. eigi síðar en ári áður en ummælin féllu , sbr. 23 6. gr. almennra hegningarlaga. Því verði að ómerkja þa u m eð heimild í 241. gr. alm ennra h egningarlaga . B ótakrafa stefnanda Í dómkröfu hefur stefnandi lagt saman fjárhæð , annars vegar þeirra miskab óta sem hann krefst og hins vegar fjárhæð kostnaðar af bi rtingu. Að mati stefndu ber að vísa þeirri kröfu sjálfkrafa frá d ómi . Í fræð um og framkvæ m d hefur ver ið viðurkennt að stefnan da sé hei milt að leggja saman fjárhæð kraf na um greiðslu fjár þótt kröfu rnar sjálfar séu af ólíkum rótum runnar , svo framarl eg a s em stefnandi ge ri næg janlega grein fyrir málsástæðum að baki sérhverri undirtegund fjárkrö fu sinnar. Stefnandi ge rir eina fjá rkröfu en í stefnu útskýrir hann að hluti þeirrar fjár - hæðar sé krafa um miskabætur og hluti krafa um k ostn að af birtingu dó m s . A ð mati dóms ins ge rir hann nægilega skýra grein fyrir hvorri te gund fjárkröfu sinnar um sig . Dómurin n t elur þv í ekki tilefni ti l þess að vísa fjárkröfu s tefnanda frá dómi. Mis kabætur Dómurinn he fur fallist á að ómerkja ummæli stefnda Breka í garð s tef nanda , með því að væn a hann um ólögmæta r gjörðir sem sönnu r ha fa ekki verið færðar á. Dómuri nn fells t á það að ummæli stefnda B reka kunni að s kilja eftir sig ör á orð spo ri stefnanda. Or ð spor fy rirtæ kja er þeim m ikilsvert eins og góður orðst í r er sér hve rj um manni. Fyrirtæk i hafa hins vegar ekki sálarlíf og tilfinningar . Því fellst dómurinn ekki á að þót t o rðspor fy rirtækis sé rýr t með ummælum geti það valdið því sárs auka og þján ingum , þ.e.a.s. mi ska . Að auki verður ekki annað séð a f orðum 26. gr . s kaða b óta - laga nr. 50/1993 en að ákvæðið ta ki einvörðungu til fólks en ekki félaga. Einnig má líta til þes s a ð í lögum nr. 7 1/192 8 um vernd atvinnufyr irtækja gegn órétt mætum prent uðum ummælum er ein g öngu gert ráð fyrir því að félög og fyrirtæki geti fen gið bæ tt fjár hags legt tjón sem þau geta fært sönnur á að þeim hafi verið bakað með ummæl unu m áður en þa u h ófu mál sókn ina . Þv í verða stefndu , Breki og Ne ytenda sam - 24 tökin, sýkn aðir af kröfu stefnanda um miskabætur. K ostnaðu r af birtingu Í samræmi v ið fy r irmæli dómstólas ýslunnar v erður dómurinn birtur á vef síðu dóm stól anna. Það er alkunna að blaðamenn le ita þar fanga . B irti ng dómsniðurstö ðu um ómerk ingu ummæla í fjölmiðli er ekki eins áríðandi nú eins hún kann að hafa verið þ egar dó mar voru gefnir út í bók og birt u st mörgum árum eftir að þeir voru kveðnir upp . Af þeim sökum verð a st efndu , Breki og Ney ten dasamtökin, sýkn aðir af kröfu stefnanda um greiðslu k ostn aðar af birtingu dóm sins. Varakrafa stefnan da Stefnandi hefur ekki fært neinar sönnur á f jár tjón til stuðnings varakröfu sinni. Því verður að sýkna stefndu af þeirri kröfu. Málsko stnaður S t efn andi hefur fengi ð kr öfum sínum framgengt að hluta til. Með vísan til 3. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 þykir því rétt að hv e r málsaðil a um si g beri si nn kostnað af málinu . Ingiríður Lúðvíksdóttir héraðsdómari kveður upp þennan d óm. D Ó M S O R Ð Eft irf arandi ummæli stefnd a, B rek a Karlssonar , í garð stefn anda, eCommerce 2020 ApS , sem féllu í tölvuskeytum hans til Quickpay ApS, 6. ágúst 2020 og Clear - ha us A/S, 20. ágúst 2020 , skulu vera dauð og ómerk: a) the loans have been deemed illegal i n I b) whose c) oans have been ruled i llega l i n Icela nd by both co urts and the C onsumer surveillance a d) Stefnd u , B reki Karlsson og Neytendasamtökin , eru s ýkn af f jár kröfu m stefn - anda annars vegar um greiðslu miskabó ta og hins veg a r um kostnað af birtingu dóms. Stef ndu eru einnig sýknir a f v arakröfu stefnanda um viðurkennin gu á óskiptri skaða bótaskyldu þeirra . Málskostnaður mil li aðila fellur ni ður . Ingi r íður Lúðvíks d ótt ir